Ente los afayos más singulares del arte romanu tardorrepublicanu atópense los frescos procedentes del columbariu descubiertu na Villa Doria Pamphilj, en Roma, fechaos escontra los años 30-20 a. C. y calteníos güei nel Muséu Nazionale Romano, nel Palazzo Massimo alle Terme. Estes pintures decoraben orixinalmente les parés d'un recintu funerariu destináu a allugar urnes cineraries y, sicasí, sorprenden pola so vitalidá: en llugar d'imáxenes solemnes o funeraries, amuesen escenes de banquete, de música y de baille, como si la memoria de los difuntos s'arrodiare nun ciclu de movimientu y soníu que celebra la continuidá de la esistencia.
Nel fragmentu que nos ocupa —el qu'abre esta reflexón— estremar un grupu de figures en plenu baille. Les postures abiertes, los brazos alzaos y el ritmu de los cuerpos tresmiten la idea d'un movimientu organizáu, casi ritual. A la derecha destaca un músicu que toca un doble aulos o tibiae, instrumentu formáu por dos tubos de caña soplaos simultáneamente, mui utilizáu en contestos festivos y teatrales. Lo notable ye que esti intérprete, amás de tocar les flautes, acciona col pie derechu un scabellum, pequeñu artefautu de percusión formáu por dos planches articulaes de madera o metal. Al pisalu, producía un golpe secu que marcaba'l compás. Asina, el músicu nun solo aportaba la melodía, sinón tamién el ritmu que guiaba'l baille de los demás personaxes. La coordinación ente la respiración, el soplu y el movimientu del pie convierte esta figura nun verdaderu símbolu d'equilibriu corporal y musical, capaz d'encarnar la unión ente ritmu y vida.
La escena cobra un significáu mayor cuando se compara con otra representación asemeyada, más conocida pola so nitidez: la qu'apaez nun mosaicu romanu calteníu nel Aventín y estudiáu en diverses publicaciones académiques. Ellí, el músicu apaez claramente tocando'l doble aulos y golpeando un scabellum, ente que al so alredor baillarines lleven crótalos —pequeños idiófonos d'entrechoque— y figures masculines ximelguen bastones nun baille animáu. Esti paralelismu confirma que la combinación d'aulos y scabellum nun ye una llicencia del pintor del columbariu, sinón la representación d'una práutica musical bien documentada nel mundu romanu, onde l'intérprete de vientu marcaba col pie'l pulsu de la danza.
La comparación d'ambes imáxenes resulta reveladora. Nel mosaicu del Aventín, la composición ye más clara y descriptiva; nel frescu del columbariu, el tonu ye más tenue, casi visionariu, y el baille paez desenvolvese nun espaciu indefiníu, suspendíu ente la vida y la muerte. Nun se trata namái d'una escena d'entretenimientu, sinón d'una evocación simbólica: el soníu del aulos y el ritmu del scabellum acompañen el tránsitu del alma, quiciabes como eco d'una allegría ritual que se prolonga más allá del sepulcru. Asina, les parés d'aquel columbariu convertíense nun escenariu onde la música y el baille vencíen, siquier pictóricamente, el silenciu del más allá.
